अन्ननलिकेच्या कॅन्सरवर यशस्वी उपचार: एका आजींना मिळाली जीवनाची नवी संधी
कॅन्सरचे नाव ऐकले की भल्याभल्यांच्या पायाखालची जमीन सरकते. त्यातही जर रुग्ण वृद्ध असेल आणि घरची परिस्थिती बेताची असेल, तर संकट अजून मोठे वाटते. मुंबईतील एका ७५ वर्षीय आजींच्या बाबतीतही असेच घडले. पण योग्य वेळी मिळालेले मार्गदर्शन आणि डॉ. मनोज डोंगरे यांच्या कौशल्यामुळे आज या आजी मृत्यूच्या दारातून सुखरूप परतल्या आहेत.
रुग्णाची माहिती:
या केस स्टडीमधील रुग्ण एक ७५ वर्षीय आजी आहेत, ज्या मूळच्या मुंबईच्या आहेत. त्यांचे वय जास्त असूनही त्या अत्यंत कष्टाळू आहेत. “हातावरचे पोट” असल्यामुळे आजही त्या स्वतःचे काम स्वतः करतात. त्यांच्यासाठी आजारपण म्हणजे केवळ शारीरिक त्रास नसून रोजच्या रोजीरोटीचा प्रश्न होता.
सुरुवातीची लक्षणे:
काही महिन्यांपासून आजींना जेवण गिळताना त्रास होत होता. सुरुवातीला त्यांनी याकडे दुर्लक्ष केले. त्यांना वाटले की हा साध्या ॲसिडिटीचा त्रास असेल. पण हळूहळू लक्षणे वाढली:
- घन पदार्थ जसे की भाकरी किंवा भात खाताना घशात अडकल्यासारखे वाटू लागलं.
- जेवण जात नसल्यामुळे फक्त पाणी किंवा पातळ पदार्थ पिणेच शक्य होऊ लागलं.
- छातीत सतत जळजळ होऊ लागली आणि वजनही वेगाने कमी होऊ लागलं.
तपासणी आणि आजार समजणे:
त्रास वाढल्यामुळे मुंबईत काही तपासण्या करण्यात आल्या. एंडोस्कोपी आणि बायोप्सीच्या रिपोर्टमध्ये धक्कादायक सत्य समोर आले. आजींना Food pipe cancer म्हणजेच अन्ननलिकेचा कॅन्सर (Esophagus cancer) असल्याचे निदान झाले. हा कॅन्सरचा चा एक गंभीर प्रकार होता, ज्यावर तातडीने उपचार करणे आवश्यक होते.
पैशांची अडचण:
मुंबईतील मोठ्या हॉस्पिटलमध्ये या ऑपरेशनसाठी ५ ते ७ लाख रुपये खर्च सांगण्यात आला होता. आजींची आर्थिक परिस्थिती पाहता इतकी मोठी रक्कम उभी करणे त्यांच्यासाठी अशक्य होती. पैशांअभावी उपचार थांबतील की काय, अशी भीती कुटुंबाला वाटत होती.
डॉ. मनोज डोंगरे सरांशी संपर्क:
अशा कठीण प्रसंगात आजींच्या नातेवाईकांनी पुणे येथील प्रसिद्ध कॅन्सर तज्ज्ञ डॉ. मनोज डोंगरे यांच्याशी संपर्क साधला. सरांनी आजींचे वय आणि त्यांची आर्थिक परिस्थिती लक्षात घेऊन तातडीने मदतीचा हात पुढे केला. त्यांनी कुटुंबाला धीर दिला की, पैशांअभावी उपचार थांबणार नाहीत.
महात्मा फुले जनआरोग्य योजनेचा फायदा:
सरांनी आजींना महात्मा फुले जनआरोग्य योजनेअंतर्गत (MJPJAY) उपचार घेण्याचा सल्ला दिला. या सरकारी योजनेमुळे जो खर्च ५-७ लाख रुपये अपेक्षित होता, तो पूर्णपणे मोफत किंवा अत्यंत कमी खर्चात होणे शक्य झाले. कागदपत्रांची पूर्तता करून आजींना तात्काळ भरती करण्यात आले.
ऑपरेशनचा निर्णय आणि प्रक्रिया:
आजींचे वय ७५ वर्षे असल्यामुळे हे ऑपरेशन आव्हानात्मक होते. कॅन्सर सर्जन (कर्करोग शस्त्रक्रिया तज्ज्ञ) म्हणून सरांनी सर्व धोके ओळखून अत्यंत सूक्ष्म नियोजन केले. या शस्त्रक्रियेला ‘एसोफॅजेक्टोमी’ (Esophagectomy) म्हणतात.
शस्त्रक्रियेचे प्रमुख टप्पे खालीलप्रमाणे होते:
- कॅन्सरची गाठ काढणे: शस्त्रक्रियेदरम्यान अन्ननलिकेतील कॅन्सरचा बाधित भाग सुरक्षितपणे शरीरातून बाहेर काढण्यात आला.
- नवीन मार्ग तयार करणे: अन्ननलिका काढल्यानंतर पोटातून (Stomach) एक नवीन नळी तयार करण्यात आली, जेणेकरून आजींना पुन्हा जेवता येईल.
- अत्यंत सूक्ष्म जोडणी: नवीन तयार केलेली नळी आणि राहिलेली अन्ननलिका यांचा सांधा अत्यंत काळजीपूर्वक जोडण्यात आला (Anastomosis). हे काम खूप कौशल्याचे असते जेणेकरून भविष्यात जेवण लीक होणार नाही.
- लसिका ग्रंथी काढणे (Lymph Nodes): कॅन्सर पुन्हा पसरू नये म्हणून आजूबाजूच्या काही ग्रंथीही काढण्यात आल्या.
ही शस्त्रक्रिया सुमारे ४ ते ५ तास चालली. आजींच्या वाढत्या वयाचा विचार करून भूल तज्ज्ञांच्या (Anesthetist) देखरेखीखाली ही प्रक्रिया पार पडली.
ऑपरेशननंतरची काळजी:
ऑपरेशननंतर आजींना काही दिवस अतिदक्षता विभागात (ICU) ठेवण्यात आले होते.
- व्हेंटिलेटर सपोर्ट: शस्त्रक्रियेचे स्वरूप मोठे असल्यामुळे सुरुवातीचे काही दिवस त्यांना व्हेंटिलेटर आणि ऑक्सिजन सपोर्टवर ठेवण्यात आले होते.
- फीडिंग ट्यूब: शरीराला पोषण मिळण्यासाठी सुरुवातीला नळीद्वारे आहार दिला गेला.
- फिजिओथेरपी: आजींच्या फुफ्फुसांची ताकद वाढवण्यासाठी श्वासाचे व्यायाम करून घेण्यात आले.
प्रकृतीत सुधारणा:
सरांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि हॉस्पिटलमधील टीमच्या मेहनतीमुळे आजींची प्रकृती वेगाने सुधारली. ८ ते १० दिवसांनंतर त्यांचा ऑक्सिजन सपोर्ट काढण्यात आला आणि त्यांनी स्वतःहून पाणी व पातळ पदार्थ पिण्यास सुरुवात केली.
रुग्णाचे अनुभव (आजींच्या शब्दांत):
आजी जेव्हा शुद्धीवर आल्या आणि त्यांना बरे वाटू लागले, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यात आनंदाश्रू होते. त्या म्हणाल्या:
“डॉक्टरांनी मला मरणाच्या दारातून परत आणले. मी पुन्हा जेवण करू शकते, हीच माझ्यासाठी मोठी गोष्ट आहे.”
आजींच्या चेहऱ्यावरचा हा आनंद त्यांच्या कुटुंबासाठी आणि डॉक्टरांसाठी सर्वात मोठी पावती होती.
निष्कर्ष:
अन्ननलिकेचा कॅन्सर हा जीवघेणा असू शकतो, पण योग्य डॉक्टर आणि योग्य योजनेचा लाभ मिळाला तर विजय निश्चित आहे. डॉ. मनोज डोंगरे यांच्या रूपाने आजींना देवदूत भेटले. सरकारी योजनांचा वापर करून गरिबातल्या गरीब व्यक्तीवरही उच्च दर्जाचे उपचार होऊ शकतात, हे या केस स्टडीतून सिद्ध होते.
जर तुमच्या ओळखीच्या कोणालाही असा त्रास असेल, तर घाबरून न जाता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
